Kaartspel
Geschiedenis Kaartspel Ceanne
Onder kaartspel wordt zowel het
kaartmateriaal (meervoud:
kaartspellen) als de activiteit
(meervoud: kaartspelen) verstaan.
Kaartspelen zijn spelen die gespeeld
worden met een set (speel)kaarten (dit
in tegenstelling tot de bordspelen). De
kaartspelen worden wel onderverdeeld
in spelen met een kaartspel
bestaande uit 32, 52 of uit 54 kaarten.
Sommige kaartspelen, zoals Kwartet
zijn weliswaar speelbaar met een
gewoon kaartspel, maar worden
gebruikelijk met speciaal daarvoor
ontworpen sets gespeeld.
Daarnaast zijn er kaartspelen afgeleid
van bordspelen zoals De Kolonisten
van Catan. Ook is aan het eind van de
20e eeuw een rage ontstaan op het gebied van verzamelkaarten zoals Magic en Pokémon, die als spel
gespeeld kunnen worden. Voor deze kaartspelen worden niet de originele speelkaarten gebruikt, maar
apart ontworpen kaarten, die alleen in vorm overeenkomen met originele speelkaarten.
China
Het is niet bekend wanneer het kaartspel is ontstaan. Algemeen wordt aangenomen dat de het kaartspel ontstaan is in
China, enige tijd na de uitvinding van het papier. De spellen uit die tijd zijn verloren gegaan. Het oudst bekende Chinese
kaartspel dateert uit de 17e eeuw, terwijl in China reeds in de zevende eeuw gespeeld werd met papieren speelkaarten. Zo
wordt vermeld dat de keizer Mu-tsung met zijn vrouw "domino kaarten" speelde. Chinese domino waarden komen overeen
met de waarden op twee dobbelstenen (de nul komt niet voor). Een ander verschil met de westerse domino spellen is dat de
positie van stenen in Chinese spellen geen rol speelt, dus de stenen worden als kaarten gebruikt. De Chinese kaarten
schijnen in diverse richtingen geëvolueerd te zijn: zo komen de symbolen man, vis, kraai, fazant, antilope, ster, konijn en
paard voor.
Chinese "geldkaarten" hebben zelfs een nog grotere gelijkenis met westerse speelkaarten. Er waren vier soorten, in
waarden van 1-9 en 2-9.
Veel over de oorsprong van het kaartspel is onduidelijk. Zo ook de vraag of sprake is van overdracht van China naar Europa
en zo ja, op welke wijze het Chinese kaartspel zou zijn geevolueerd en overgebracht naar Europa.
Made with Magic Shop Victoria Web Designer
Fragmenten van een mammeluks spel dateren uit de 12de of 13e eeuw. Het Topkapi Paleismuseum in Istanbul bezit een
uniek compleet Mamaluks kaartspel uit de vijftiende eeuw, aan de hand waarvan eerdere losse kaarten geidentificeerd
konden worden. Het mammeluks spel van rond 1400 heeft 52 kaarten met de symbolen zwaarden, polostokken, bekers en
munten. De waarden zijn 1-10, waarnaast nog drie personen (koning, onderkoning en tweede onderkoning) voorkomen. De
Spaanse naam van kaarten, naipes, en een oudeItaliaanse naam, naibi, zijn waarschijnlijk van Arabische oorsprong.
Mogelijk bestaat er een relatie met het Indiaas-Perzische kaartspel Ganjifah, dat in de 15e en 16e eeuw in India en Perzië
een rol speelde.
Europa
De oudste sporen van het kaartspel in Europa dateren uit de periode
1370-1400, met één vroegere vermelding van kaarten in Italië in 1299.
Een Catalaans document uit 1371 refereert er aan als 'naipes'. Een
monnik in Bazel beschrijft in 1377 een spel. De stad Florence in 1376
en de Duitse stad Regensburg in 1378 stellen een verbod op
kaartspelen in. De oudste vermelding in de Lage Landen dateert uit
1379.
De eerste Europese speelkaarten werden met de hand gemaakt. Deze
kaarten waren duur en exclusief. Met de uitvinding van de
boekdrukkunst werd het mogelijk goedkoper en in grotere
hoeveelheden te produceren, wat dan ook meer en meer gebeurde.
Daarbij bestond een grote variëteit aan speelkaarten, aantallen en
gebruikte symbolen.
In zijn algemeenheid zijn steeds vier verschillende groepen symbolen te
onderscheiden, die verondersteld worden de vier standen te
symboliseren.
De bekers of harten symboliseren de geestelijke stand.
De zwaarden of schoppen symboliseren de adel of militaire stand.
De munten, cirkels of ruiten symboliseren de kooplieden.
De polostokken, staven, eikels of klaveren de boeren.
De thans in West-Europa en de Verenigde Staten gehanteerde set
kaarten is gebaseerd op het Franse spel zoals dat ca. 1480 werd
vastgesteld. In het Franse standaard kaartspel zijn de eerder gebruikte
ridders vervangen door vrouwen en wordt gebruik gemaakt van de vier
tegenwoordig nog gebruikte gestyleerde symbolen ♠ ♥ ♦ ♣. Het spel
zit nog steeds vol middeleeuwse symboliek. In Frankrijk staan de
namen van de afgebeelde personen nog altijd op de kaarten vermeld,
hoewel het niet steeds duidelijk is wie precies bedoeld wordt. Een korte (niet geheel onomstreden) uitleg van namen en
symboliek:
BOEREN
VROUWEN
HEREN
Lahire
Judith
Charles
Gezel van
Vastberadenheid
Karel de Grote
Jeanne d'Arc
of Karel VII
Franse Rij
Hector
Rachel
César
Held van de
Vroomheid
Julius Ceasar
Trojaanse Oorlog
Romeinse Rijk
of broer van Lancelot
Ogier (of Hogier)
Pallas
David
vazal van Karel de Grote
Pallas Athene
Koning David
Wijsheid
Koninkrijk Israël
Lancelot
Argine
Alexandre
Ridder van de Ronde Tafel
Dochter van Argos
Alexander de Grote
of anagram van regina
Griekse Rijk
Vruchtbaarheid
kaarten vergroten druk op foto
In de negentiende eeuw werd het gebruiksgemak van de speelkaarten vergroot door de koppen op de plaatjes dubbel uit te
voeren, zodat deze niet op zijn kop kunnen staan. Verder werden de vermeldingen op de hoeken toegevoegd en de
hoekpunten afgerond. In 1850 verschenen in Londen de eerste kaarten met bedrukte achterzijde. De joker is een
Amerikaanse uitvinding uit 1865.
Kaartspel